HOME  |  Ontdek Weststellingwerf  |  Monumentale bouwwerken

Monumentale bouwwerken

Monumentale bouwwerken hebben door de eeuwen heen al heel wat meegemaakt. Ze vertellen eigenlijk het verhaal van de streek waarin ze gebouwd zijn. Hier het verhaal achter:

  • kerken
  • klokkenstoelen
  • Huize Lindenoord
  • monumentale boerderij De Saks
  • molens
  • diverse authentieke sluizen

Kerken

Er zijn diverse kerken in de gemeente Weststellingwerf. Het kerkje van Nijeholtpade is bijvoorbeeld in gotische stijl gebouwd op een verhoogd kerkhof. In het slanke torentje hangen twee klokken. De kerk is gewijd aan de heilige maagd en martelares Catharina.

Er zijn diverse kerken in de gemeente Weststellingwerf. Het kerkje van Nijeholtpade is bijvoorbeeld in gotische stijl gebouwd op een verhoogd kerkhof. In het slanke torentje hangen twee klokken. De kerk is gewijd aan de heilige maagd en martelares Catharina.
Het bijzondere oude kerkje van Ter Idzard werd al gebouwd in het jaar 1500. De toren heeft één klok. In de kerk bevinden zich gebeeldhouwde rouwborden van zandsteen van onder andere de familie Idsaerda.

Klokkenstoelen

Luidklokken zijn door de eeuwen heen gebruikt om berichten aan de mensen door te geven, bijvoorbeeld om onraad of een overlijden aan te kondigen. De luidklokken werden vaak in hoge bouwwerken opgehangen. Op die manier was het geluid tot ver in de omtrek te horen. De klokken werden vaak opgehangen in kerktorens of in vrijstaande dichte of open torens van hout of steen. Een klokkenstoel is een vrijstaande open houten toren die gebouwd werd bij de kerk (die geen klokkentoren had) of op de begraafplaats. Ze dateren al uit de 16e en 17e eeuw en worden ook wel de kerktorens van de armen genoemd. Vele zijn in de loop der jaren verdwenen. Andere zijn gerestaureerd of opnieuw gebouwd. In de gemeente Weststellingwerf staan nu nog vijf klokkenstoelen: in Boijl, Nijeholtwolde, Nijelamer, Sonnega en Spanga.

Huize Lindenoord

Het prachtige monumentale Huize Lindenoord is gelegen in het centrum van Wolvega (Van Harenstraat 37). Het was eens het buitenverblijf van de fameuze grietman (burgemeester) van Weststellingwerf Onno Zwier van Haren (1742 - 1779).

Deze Onno Zwier van Haren was een staatsman: hij was onder meer adviseur van koning Willem IV. Naast grietman was hij ook dichter en schrijver. Achter zijn buitenverblijf Lindenoord (in het openluchttheater) werden door hem geschreven toneelstukken opgevoerd. Onno Zwier was één van de Van Harens die in opvolging 122 jaar grietman waren. Hij liet zijn huis tussen 1776 en 1779 herbouwen, nadat het in 1776 door een brand was verwoest. Na het vertrek van de familie Van Haren werd het pand aangekocht door de toenmalige burgemeester Van Nijmegen Schonegevel, die er enkele jaren woonde.

Wetenswaardigheden

Aan de rechterzijde van het huidige gebouw heeft nog een vleugel gestaan die grensde aan de Van Harenstraat. Aan de linkerzijde heeft nog een koetshuis gestaan. Later werd het pand eigendom van de gemeente Weststellingwerf. In de loop der jaren is het voor verschillende doeleinden gebruikt. Zo was er een belastingkantoor gevestigd, het distributiekantoor, het Arbeidsbureau en de Sociale Dienst.
In 1985 kwam het gebouw weer leeg te staan en werd toen aangekocht door het toenmalige waterschap "de Stellingwerven". Na een grondige restauratie, in samenwerking met Monumentenzorg, werd het pand in oktober 1985 door het waterschap betrokken. Op deze wijze kon het monumentale pand behouden blijven. Het gebouw is in 1996 weer overgegaan in handen van de gemeente Weststellingwerf, die het nog steeds in bezit heeft.

Monumentale boerderij De Saks

Gelegen bij het natuurgebied De Lindevallei ligt in Steggerda de prachtige monumentale Saksische boerderij uit 1731 van de familie Homma. Het is één van de oudste boerderijen in de provincie Fryslân.
De Saks is onderdeel van een modern boerenbedrijf, dat u op verzoek kunt bezichtigen. Zo'n 75 koeien worden er gemolken. Een gedeelte van de melk wordt op de boerderij verwerkt tot ijs, volgens oud recept en zonder kleur- en smaakstoffen toe te voegen. Dit boerderij-ijs is bijzonder smakelijk: u moet het zeker proeven.
In de boerderij is een expositie ingericht over de geschiedenis van de boerderij in het bijzonder en van de ontwikkeling van het boerenbedrijf in het algemeen. Het omliggende gebied kunt u zelf zien door gebruik te maken van de fietsroute.
Er is parkeergelegenheid aanwezig en fietsen kunnen op afspraak worden gehuurd.
Groepen worden op afspraak ontvangen. U kunt dan contact opnemen met:

De Saks
Peter en Patricia Homma
Steggerdaweg 87
8395 PK Steggerda
Telefoon 0561-441044 of 06-51661380

Molens en gemalen

In de gemeente Weststellingwerf staat nog een aantal monumentale molens, die mede het landschap bepalen.
Het voormalig gemaal van Nijelamer is ontworpen door de Wolvegaaster architect Bergsma. Het is gebouwd in 1928 en een mooi voorbeeld van kubistisch expressionisme. Toen al werd het elektrisch aangedreven. Nu functioneert het gemaal niet meer. Het is echter niet gesloopt, maar voor één gulden verkocht aan de ijsclub Nijelamer. Deze vereniging zal het pand gaan restaureren, zodat het als industrieel erfgoed behouden blijft.

Molen Windlust in Wolvega is een korenmolen die nog regelmatig in bedrijf is. Op zaterdagmiddag draaien de wieken bij voldoende wind. Dan wordt het graan tot bakkersmeel vermalen. De molen is gebouwd in 1888 en is met een vlucht van maar liefst ruim 27 meter de hoogste in Nederland. Op zaterdagen als de molen draait, staat een deel van het molenaarsgilde klaar om u tekst en uitleg te geven over het molenaarsvak. Watermolen "De Gooier" (een "monnikstype") staat langs het riviertje de Linde, nabij de Blesbrug. De molen is vernoemd naar de vroegere opzichter van It Fryske Gea (de provinciale vereniging voor natuurbescherming) Geert Gooier. Deze man was naast opzichter ook visser en molenaar.
Ook in Noordwolde draagt een molen de naam "Windlust". Volgens de overlevering zou deze korenmolen wel 200 jaar oud zijn. Na restauratie is de molen in de zomermaanden weer in bedrijf en voor publiek opengesteld. Langs de Van Helomavaart, aan de Veendijk, staan nog twee fraaie watermolens (monnikstypes), grenzend aan het natuurgebied De Rottige Meenthe. In het dorp De Blesse staat molen De Mars. Deze molen is in 2000 weer geheel maalvaardig door een particulier in gebruik gesteld. In het verleden hebben er in de gemeente molens van verschillende typen gestaan, zoals monniksmolens, standerdmolens, spinnekopmolens en tjaskers. Deze hadden uiteenlopende functies: die van watermolen, korenmolen, houtzaagmolen en oliemolen.

Sluizen

Veel sluizen uit de tijd van de veenkolonieën zijn tegenwoordig het bezichtigen waard. De Driewegsluis staat bekend om zijn unieke vorm, waarvan er nog maar twee of drie in Nederland zijn. Daarnaast is er een aantal veensluizen.
De Mr. H.P. Linthorst-Homansluis fungeert als toegangspoort naar de Friese wateren, en is zeer geliefd bij pleziervaarders. In een drukke zomer gaat deze sluis wel 25.000 keer open en dicht.

Driewegsluis

De Driewegsluis in de Linde is verreweg de meest bekende sluis. De sluis werd aangelegd tijdens de Lindeverbeteringswerken om de verschillende waterpeilen te regelen. Oorspronkelijk zouden er drie sluizen vlak bij elkaar worden gebouwd, maar men besloot deze samen te voegen. Hoewel dit niet de enige "driewegsluis" in Nederland is, maakt de schuine uitgang naar de Boven Linde deze sluis in waterbouwkundig opzicht uniek. In de jaren zeventig nam de volledig geautomatiseerde Mr. H.P. Linthorst-Homansluis deze functies over. In 1994 is de Driewegsluis geheel in de oude staat (uit 1927) gerestaureerd. Nu wordt de sluis weer gebruikt voor de recreatievaart.

Het Sas in de Linde

Het Sas van de Linde, ook wel een keersluis, is in het begin van de vorige eeuw aangelegd om het toen vaak dreigende water van de voormalige Zuiderzee tegen te houden. Voor de aanleg kwamen namelijk vaak rampzalige overstromingen en dijkdoorbraken voor. Na de aanleg van de Afsluitdijk en de Noordoostpolder verloor de sas haar oorspronkelijke betekenis als waterkering in tijden van hoog water. Schepen met beperkte vaarhoogte kunnen via het Sas richting de Blesbrug varen.

Veensluis

In de Lindevallei (beperkt toegankelijk) kunt u een monumentaal sluisje aantreffen, terwijl ook in het Brandemeergebied te Oldelamer aan het Bokploegpad een voormalige, geheel gerestaureerde, veensluis te vinden is.

Kontermansbrug

Bij de Kontermansbrug in de Lende lag ooit een in 1650 gebouwde schutsluis. Over de toenmalige sluismeester Kontermans, waar de brug naar is vernoemd, gaat het verhaal dat hij de sluis alleen bediende als het hem uitkwam. Veenbazen en turfschippers waren daar niet blij mee. De honden van de sluismeester weerhielden hen er echter van op de wal te komen en zelf de sluis te bedienen. Soms liet Kontermans zelfs de sluis leeglopen zodat de schepen droog kwamen te vallen. De schippers konden de sluismeester paaien door in diens kroeg jenever bij hem te kopen!

ScheenesluisScheenesluis

Haaks op de Van Helomavaart in het riviertje De Scheene, ligt de Scheenesluis. Vroeger werd via deze sluis turf per schip afgevoerd. Het Scheene gebied maakt deel uit van De Grote Veenpolder. Vijf molens, de nummers 1 tot en met 6 bemaalden dit gebied. Molen nummer 1(De Rietvink) en molen nummer 5 staan vlakbij de Scheenesluis.